Jos B. en Nicky Verstappen. Beeld © Politie

Is Jos B. schuldig? Zo komen de rechters tot hun vonnis

19 november 2020 20:31

Vandaag is het zover: uitspraak in de ingewikkelde zaak-Nicky Verstappen. Drie rechters hebben zich de afgelopen maand gebogen over de vraag of verdachte Jos B. schuldig is of niet. Hij ontkent, en de DNA-sporen zijn al ruim twintig jaar oud. Hoe komen ze tot een beslissing? En wat als ze het niet eens zijn? Een rechter en oud-rechter leggen het uit.

Het Openbaar Ministerie (OM) is ervan overtuigd: Jos B. is degene die Nicky Verstappen (11) in 1998 heeft gedood en seksueel misbruikt. De officier van justitie presenteerde vorige maand bewijzen hiervoor en eiste 15 jaar cel en tbs met dwangverpleging tegen B.

Miniatuurvoorbeeld

Lees ook:

OM eist 15 jaar cel en tbs in zaak-Nicky Verstappen: 'Genoeg bewijs tegen Jos B.'

Maar hoe overtuigend is dit bewijs echt? En voldoet het wel aan de wettelijke eisen? Dat zijn vragen waar een rechter zich over buigt. De zaak-Nicky Verstappen is zo ingewikkeld, dat meerdere rechters nodig zijn om tot een beslissing te komen. Niet één persoon hakt de knoop door, maar drie rechters moeten tot een gezamenlijke conclusie komen.

De zaak-Nicky Verstappen

De 11-jarige Nicky Verstappen uit Heibloem verdween 10 augustus 1998 toen hij op zomerkamp was op de Brunssummerheide in Limburg. Een dag later werd zijn lichaam een kleine 1,5 kilometer verderop gevonden.

Lang leek de zaak onopgelost te blijven, tot de naam van B. twee jaar geleden naar voren kwam uit een DNA-onderzoek. Zijn DNA was aangetroffen op de onderbroek en pyjamabroek van Nicky. Na een klopjacht werd hij aangehouden in Spanje.

De rechters hebben de afgelopen maand de tijd gehad om tot een conclusie te komen, legt rechter en bestuurder bij de rechtbank Noord-Holland Jan Moors uit. Hij is zelf niet betrokken bij deze zaak, maar kan wel iets vertellen over hoe het proces werkt. Hij was onder meer rechter tijdens het roemruchte Wilders-proces in 2011, een grote zaak die ook veel media-aandacht kreeg.

Miniatuurvoorbeeld

Lees ook:

Snikkende Jos B. in laatste woord zaak-Nicky Verstappen: 'Ik heb de antwoorden niet'

"Rechters gaan na een meervoudige zitting met elkaar in vergadering. Dit wordt raadkameren genoemd, omdat het vergaderen gebeurt in de raadkamer achter de rechtszaal. Dan ga je per feit met elkaar doornemen wat ieders standpunt is. De eerste vraag is altijd: kan, op basis van het dossier en de zitting, bewezen worden dat iemand een feit begaan heeft?", legt Moors uit aan RTL Nieuws.

Per feit bespreken

Vervolgens wordt er een rondje gemaakt. De secretaris (ook wel griffier genoemd) mag als eerste zijn mening geven en onderbouwen, maar officieel telt zijn stem niet mee. Daarna mag de jongste rechter, met de minste ervaring, zeggen wat hij of zij denkt over het feit dat wordt besproken. Vervolgens is het de beurt aan de oudste rechter, met de meeste ervaring, en tot slot mag de voorzitter zijn zegje doen.

Moors: "Belangrijk om te weten is dat dit rondje zich per feit weer herhaalt. Je deelt niet alleen of je denkt dat iemand schuldig is aan een feit of juist niet, maar onderbouwt ook waarom je dat denkt."

Beluister de strafeis tegen Jos B.

Volgens Moors kan raadkameren een vrij ingewikkeld proces zijn. "Afhankelijk van hoe belangrijk een feit is, kun je er eindeloos over doorpraten. Het kunnen heftige discussies zijn. Soms moet je er ook een nacht over slapen of moet er nog jurisprudentie worden opgezocht. Vaak komen rechters daarom bij ingewikkelde zaken niet dezelfde dag weer bij elkaar, maar een paar dagen of een week later."

Oneens met elkaar

Maar wat nou als de drie rechters het niet met elkaar eens zijn? Dan wordt er nóg langer gediscussieerd. "Komen ze er echt niet uit, dan wordt er gestemd. De meerderheid beslist dan. Uiteindelijk worden rechters in de raadkamer het vaak wel met elkaar eens, dus tot een stemming komt het zelden."

Als de rechters een beslissing hebben genomen, schrijft de griffier een conceptvonnis. Bij grote zaken kan het voorkomen dat de rechters hieraan ook meeschrijven. "Belangrijk hierbij is de manier waarop je het opschrijft. Je moet alles zo goed en begrijpelijk mogelijk kunnen motiveren", zegt Moors. Vervolgens kijken de jongste rechter, oudste rechter en de voorzitter het conceptvonnis na en wordt het na goedkeuring van iedereen uitgesproken in de rechtbank.

Miniatuurvoorbeeld

Lees ook:

Advocaat Jos B.: hier zit niet de dader

Wat in de raadkamer besproken is, blijft geheim. "Je zit met zijn vieren in een afgesloten kamer. De deur staat niet open, want niemand mag meeluisteren. Als een rechter het eerst niet eens was met de andere twee, zal uit het vonnis nooit blijken dat dit zo was. Ook collega's weten niet hoe het overleg in de raadkamer is gelopen."

Media-aandacht

Ook Frans Bauduin (74), voormalig rechter en in 2013 betrokken geweest bij de zedenzaak tegen Robert M., vertelt dat grote zaken zoals deze erg complex kunnen zijn. "De rechters hebben langer de tijd genomen dan de gebruikelijke veertien dagen om tot een uitspraak te komen. Dat geeft al aan hoe ingewikkeld het is om tot een conclusie te komen."

De zaak tegen Robert M. kreeg destijds veel media-aandacht, net als nu bij Nicky Verstappen. Dat geeft extra druk voor rechters, zegt Bauduin. "Als er veel mediabelangstelling is, publiek in de zaal zit of de zitting live wordt uitgezonden, dan voel je dat wel. De druk probeer je onder controle te houden door je extra goed voor te bereiden."

Miniatuurvoorbeeld

Lees ook:

Emotionele ouders Nicky Verstappen: 'Hij is voor altijd maar 11 jaar'

Verder is het volgens Bauduin belangrijk om alle media-aandacht zo veel mogelijk naast je neer te leggen. "Als er veel aandacht voor een zaak is, heeft iedereen zich er vaak al een mening over gevormd. Mensen zijn er al van overtuigd dat iemand schuldig is of niet. Dat kan allemaal wel zijn, maar jij bent de rechter en moet je werk goed uitvoeren zonder je te laten beïnvloeden."

Aandacht veroorzaakt druk

Ook Moors heeft te maken gehad met zaken die veel media-aandacht krijgen. "Dat is niet altijd fijn. Wij komen in de belangstelling te staan, maar het draait niet om ons."

Ook geeft het een zekere druk, zegt Moors. "Niet op de beslissing die je neemt, want die verandert niet, maar wel op de manier waarop je de zaak behandelt. Veel media-aandacht maakt dat je je nog meer bewust bent van het belang dat iedereen moet begrijpen wat er gebeurt. Maar verder verandert ons werk daar niet door."

Moors heeft weleens gehad dat hij iemand moest vrijspreken vanwege een gebrek aan bewijs, terwijl hij het vermoeden had dat diegene wel degelijk schuldig was. "Dat voelt heel vervelend. Je hebt een heel sterke intuïtie dat iemand het wel gedaan heeft, maar het bewijs is er niet."

In een minuut: zo werkt een levenslange gevangenisstraf

Toch is hij blij dat hij in een land leeft waar mensen op basis van bewijs worden veroordeeld en niet op basis van intuïtie. "Hoewel het vervelend voelt, kan mijn intuïtie ook onjuist zijn. Er is veel onderzoek naar gedaan en daaruit blijkt dat het bijna onmogelijk is om in te schatten of iemand liegt of niet. Ook niet als je al twintig jaar rechter bent."

Hoe betrouwbaar is het bewijs?

Het Openbaar Ministerie noemt de DNA-sporen 'het belangrijkste bewijs' in deze zaak. Het gaat om 27 sporen: haren, huidschilfers en mogelijk speeksel van Jos B. dat is gevonden op de onderbroek, de pyjamabroek en het lichaam van Nicky. Maar hoe overtuigend is dit bewijs?

Volgens advocaat Paul Acda, die niet bij de zaak betrokken is maar wel DNA-trainingen geeft aan vakgenoten, moet je oppassen met de verdenking dat B. Nicky dan wel op die plekken aangeraakt moet hebben. "Het kan zomaar zijn dat een rechercheur een plek met DNA heeft aangeraakt, daarna in de onderbroek verder onderzoek is gaan doen en het zo daar heeft laten belanden."

Ook kan het DNA verspreid zijn tijdens het veiligstellen van de onderbroek. "Je weet niet precies hoe de onderbroek is veiliggesteld twintig jaar gelden. Tegenwoordig worden sporen heel anders veiliggesteld omdat men weet dat je er veel zorgvuldiger mee om moet gaan."

Hij vervolgt: "Is de onderbroek van het lichaam getrokken en in een forensische bewijszak gestopt? En hoe is het kledingstuk in de zak gedaan? Is het bijvoorbeeld opgevouwen? Dan kan al DNA-overdracht hebben plaatsgevonden. En die zak gaat dan in de auto, waardoor DNA-sporen zich verder kunnen verspreiden. Bijvoorbeeld door het heen en weer schuiven van de zak tijdens het rijden."

Wil jij 24/7 op de hoogte zijn van het laatste entertainment, lifestyle, crime en royalty nieuws?
Download dan nu de RTL Boulevard app!